Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nawigator
Instytut Literatury Polskiej
I L P
Wydział Polonistyki
Uniwersytet Warszawski
Strona Uniwersytetu Warszawskiego

Światy Stefana Żeromskiego
Sprawozdanie z konferencji

W dniach 14-15 października 2004 roku w Warszawie, z inicjatywy Zakładu Pozytywizmu i Młodej Polski oraz Instytutu Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, odbyła się konferencja naukowa „Światy Stefana Żeromskiego”. Spotkanie badaczy z różnych ośrodków naukowych Polski było formą uczczenia 140-tej rocznicy urodzin pisarza, szczególną okazją do refleksji historycznoliterackiej na temat aktualnych dla współczesnego odbiorcy pierwiastków w myśleniu polityczno-społecznym, spuściźnie literackiej i publicystycznej autora "Ludzi bezdomnych".

Sesję otworzył dziekan Wydziału Polonistyki prof. dr hab. Andrzej Fabianowski, podkreślając w swoim przemówieniu aktualność uniwersalnych wartości dzieł Żeromskiego. Obrady plenarne, którym przewodniczyła prof. dr hab. Ewa Paczoska, zainaugurowało wystąpienie prof. dr hab. Zdzisława Adamczyka (Akademia Świętokrzyska) "Problemy świadomości pisarskiej Stefana Żeromskiego w świetle jego wypowiedzi publicystycznych i korespondencji", osnute wokół roli literatury oraz hierarchii wartości i autorytetów u Żeromskiego. Analizę literackich realizacji bogactwa zmysłowej percepcji autora "Przedwiośnia" zaprezentowały w swoich referatach prof. dr hab. Kwiryna Handke "Błękitne światy Żeromskiego" (Instytut Slawistyki PAN) oraz prof. dr hab. Barbara Bartnicka "Świat zapachów u Żeromskiego" (Uniwersytet Warszawski).

Podczas konferencji z uwagi na dość szeroki zakres zagadnień obrady toczyły się w kilku sekcjach, wyodrębnionych ze względu na zakres, charakter analizy i materiał badawczy. W ramach pierwszego dnia konferencji pracowały sekcje językoznawcza i historycznoliteracka, poświęcona problematyce polityczno-społecznej w twórczości Stefana Żeromskiego. Podczas prac sekcji językoznawczej pod przewodnictwem prof. dr hab. Barbary Bartnickiej dokonano przeglądu różnych możliwości interpretacji języka twórczości Żeromskiego. Referaty o tej problematyce wygłosili: prof. dr hab. Henryka Sędziak (Uniwersytet w Białymstoku) "Metafory, ich struktura i funkcje w utworach Żeromskiego", prof. dr hab. Elżbieta Sękowska (Uniwersytet Warszawski) "Konceptualizacja pojęcia dom w Przedwiośniu Stefana Żeromskiego", dr Maria Krauz i dr Grażyna Filip (Uniwersytet Rzeszowski) "Językowy obraz miłości w utworach Stefana Żeromskiego", dr Magdalena Czachorowska (Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego) "Pejzażowe odsłony: rzecz o słownictwie topograficznym u Żeromskiego". Ponadto wystąpiły dr Katarzyna Sobolewska (PWN) "Portret miasta" oraz dr Ludwika Malewska-Mostowicz (UCL-Belgium) "Język i styl Żeromskiego w kontekście międzykulturowym".

Zaprezentowane w sekcji historycznoliterackiej, której przewodniczyła prof. dr hab. Jadwiga Zacharska, referaty poświęcone były odtworzeniu refleksji politycznej Żeromskiego dotyczącej historii Polski, widzianej na tle sytuacji politycznej epoki. Zagadnienia te doczekały się omówienia w referatach dr Magdaleny Saganiak (Uniwersytet im. S. Wyszyńskiego) "Świat Żeromskiego czyli Polska", dr Hanny Ratusznej (Uniwersytet im. M. Kopernika w Toruniu) "Literacka antropologia Żeromskiego na tle dyskursów epoki (ze szczególnym uwzględnieniem Aryman mści się)" oraz dr Gerarda Guźlaka (Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego) "Szczęście bohaterów Stefana Żeromskiego". Prof. dr hab. Ryszard Handke (Uniwersytet Warszawski) w wystąpieniu "Żeromski a Moskale" dokonał rozpoznania złożonych związków pisarstwa Żeromskiego z ówczesną literaturą rosyjską, funkcjonowania obrazów Rosji i Rosjan w jego dorobku. Zakres podobnego obszaru problemów poruszała także w swoim wystąpieniu mgr Justyna Ociepa (Uniwersytet Warszawski) "Żeromski wobec rosyjskiego słowianofilstwa (Uroda życia)". Wnikliwego omówienia ewolucji stosunku Żeromskiego do ideologii komunistycznej i samego komunizmu dokonał dr Grzegorz Bąbiak (Uniwersytet Warszawski) w referacie "Walka z czerwonym szatanem. Żeromski wobec komunizmu".

Podczas drugiego dnia konferencji obrady toczyły się w dwóch sekcjach: historycznoliterackiej, gdzie analizie poddano zagadnienia z obszaru psychologii, religii i estetyki w twórczości S. Żeromskiego oraz poświęconej literaturze faktu i dokumentu osobistego. W pierwszej sekcji (przewodniczący dr Grzegorz Bąbiak) wielopłaszczyznowość związków twórczości Żeromskiego z tradycją biblijną i obszarem wierzeń słowiańskich naświetlili w swoich wystąpieniach dr Edward Jakiel (Uniwersytet Gdański) "Filiacje biblijne w twórczości Stefana Żeromskiego" oraz prof. dr hab. Tadeusz Linkner (Uniwersytet Gdański) "Świat słowiańskich wierzeń Stefana Żeromskiego". Problematykę funkcjonowania kategorii moralnych u Żeromskiego poruszyli: dr Beata Obsulewicz "Żeromski o miłosierdziu" (Katolicki Uniwersytet Lubelski), mgr Tomasz Staniszewski (Uniwersytet Gdański) "Gnostycka wizja Boga i człowieka w wybranych utworach Stefana Żeromskiego" i mgr Monika Gabryś (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej) "Świątki i święci w twórczości Stefana Żeromskiego". Nowe spojrzenie na kreacje wybranych postaci Żeromskiego przyniosły szczegółowe interpretacje dr Grzegorza Mędykowskiego "Między stoicyzmem a dekadentyzmem. Postać księcia Gintułta z Popiołów Stefana Żeromskiego” (Uniwersytet Warszawski) i dr Dariusza Trześniowskiego (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej) "Kim jest Ewa Pobratyńska? Rzecz o antypsychologizmie Żeromskiego". Ideowy wpływ tradycji literackiej romantyzmu i pozytywizmu na kształt powieści i dramatu Żeromskiego omówili dr Zbigniew Kaźmierczyk (Uniwersytet Gdański) "Przeklęty dług bohaterów Żeromskiego jako ewokacja tradycji romantycznej" i mgr Iwona Gosik-Kapelińska (Uniwersytet Warszawski) „Sułkowski Żeromskiego – kreacja bohatera „cudzej sprawy” – na tle podobnych postaci dramatu pozytywizmu". Z kolei referat mgr Inesy Szulskiej (Uniwersytet Warszawski) "Muzyka w prozie Stefana Żeromskiego" poświęcony był interpretacji roli odniesień muzycznych obecnych w prozie pisarza.

W sekcji literackiej zajmującej się pod przewodnictwem prof. dr. hab. Kwiryny Handke analizą literatury faktu i dokumentu osobistego wystąpili: prof. dr hab. Jadwiga Zacharska (Uniwersytet w Białymstoku) "Tren na śmierć syna. Adamowi Żeromskiemu pamiątka", dr Barbara Zwolińska (Uniwersytet Gdański) "Antyromantyczna „pustynia miłości” w twórczości Stefana Żeromskiego. Abstrakt", dr Stanisław Cygan (Akademia Świętokrzyska) "Intelektualne fascynacje Stefana Żeromskiego", dr hab. Maria Olszewska (Uniwersytet Warszawski) "Bogactwo świata i wrażeń w „Notatkach z podróży” Stefana Żeromskiego".

Osobny blok tematyczny stanowiły referaty prezentujące panoramę stosunków pisarza z wybitnymi osobistościami epoki widzianymi w świetle prywatnej korespondencji: o dokumentalnej wadze tych źródeł świadczyły wystąpienia dr hab. Jana Jakóbczyka (Uniwersytet Śląski) "Brzozowski o Żeromskim. Żeromski o Brzozowskim", dr Urszuli Kowalczuk (Uniwersytet Warszawski) "Żeromski w listach swoich współczesnych", dr Agaty Zalewskiej (Uniwersytet Warszawski) "Stefan Żeromskiego dialog korespondencyjny ze współczesnymi (listy do literatów, pisarzy, twórców)" oraz odczytany referat nieobecnej mgr Sylwii Karpowicz-Słowikowskiej (Uniwersytet Gdański) "Czy był epistolarny dwugłos? Fakty i mity o korespondencji Żeromskiego i Prusa".

Referaty zamykające konferencję wygłoszone podczas obrad plenarnych dotyczyły obecności wątków bliższych nowoczesności - zarówno w myśleniu pisarza - zanalizowane przez dr Tomasza Sobieraja (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza) w referacie "Heroizm i antynomie nowoczesności. Wokół światopoglądu Stefana Żeromskiego", jak i w planie literackim – w referacie mgr Dariusza Dziurzyńskiego (Uniwersytet Warszawski) "Baśń nowoczesna Żeromski fantastyczny (na podstawie wybranych nowel i opowiadań”. Wystąpienie dr Anny Zdanowicz (Biblioteka Narodowa) "Popularność utworów Stefana Żeromskiego w świetle przedwojennych badań nad czytelnictwem" poświęcone było problemowi recepcji wybranych dzieł pisarza.

Dwudniowe obrady sesji zamknął i podziękował jej uczestnikom prof. dr hab. Ryszard Handke.

Szczególnym akcentem tej konferencji było odwiedzenie pierwszego dnia obrad przez delegację uczestników grobu pisarza, gdzie dla uczczenia jego pamięci zapłonęły znicze.

Podsumowując całokształt wystąpień i dyskusji podczas konferencji należy podkreślić szeroką skalę zagadnień, składających się na formułę „Światów Żeromskiego” interesująco i trafnie poruszanych przez uczestników. Spotkanie badaczy z tak różnych ośrodków naukowych Polski umożliwiło wymianę poglądów na temat roli i miejsca Żeromskiego jako polityka i pisarza w swojej epoce, dyskusji nad aspektami aktualnymi w dzisiejszym odczytaniu jego bogatej spuścizny literackiej i publicystycznej.

Wymiernym plonem konferencji będzie publikacja zbioru materiałów pokonferencyjnych, w której ukażą się referaty wygłoszone w czasie obrad, jak również zgłoszone, ale nie odczytane z powodu nieobecności autorów.




| Strona główna | Kadra | Dydaktyka | Egzaminy | Konferencje | Wydarzenia |

© Copyright Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nasz adres:
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-937 Warszawa
tel. +48 (prefix) 22 - 55 21 001