Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nawigator
Instytut Literatury Polskiej
I L P
Wydział Polonistyki
Uniwersytet Warszawski
Strona Uniwersytetu Warszawskiego

Homo Utopicus in Terra Utopica

(JPEG)

W dniach od 9 do 11 czerwca 2006 roku miała miejsce konferencja Homo Utopicus in Terra Utopica zorganizowana przez Zakład Pozytywizmu i Młodej Polski oraz Studium Europy Wschodniej UW. Mały podprzemyski dworek Wapowce stał się miejscem obrad religioznawców, literaturoznawców, kulturoznawców, politologów, socjologów, historyków i etnologów. Tym samym humaniści dali wyraz (jak zauważył w swym referacie prof. Bogdan Burdziej) swej naturze rozproszonego społeczeństwa utopijnego, poszukującego własnej przestrzeni.

(JPEG)

Podczas trzech dni obrad wyłoniły się dwa główne i wciąż powracające problemy: przestrzeni i czasu w utopii oraz różnice definicji samego pojęcia. Projekt takiej dyskusji pojawił się już w wygłoszonym pierwszego dnia referacie dra Jakuba Sadowskiego, jednego z organizatorów konferencji, którego tytuł zapowiadał bezczelną próbę definicji, i który spełnił zadanie zanegowania pewności co do istniejących definicji oraz zmuszenia uczestników do dalszych poszukiwań i dyskusji. Problematykę tę podjął w swym wystąpieniu także mgr Maciej Czeremski, wskazujący granice definicji utopii na przykładzie pojęcia mitu i utopii w pismach Levi-Straussa. W sercu utopii, jak zauważyła prof. Ewa Paczoska, rodzi się allotopia – świat alternatywny, który swoją realnością przewyższa rzeczywistość. Przełamując ograniczenia utopii allotopia uśmierca ją. W świetle tego referatu pisarze tacy jaki Witkiewicz, Tetmajer czy Sienkiewicz okazali się pisarzami powieści bardziej allotopijnych niż historycznych. Wątek poruszony przez prof. Ewę Paczoską pojawiał się w pozostałych referatach w co najmniej dwóch różnych odmianach. Pierwszą była obserwacja różnych wariantów poszukiwania przestrzeni utopijnej. Należałoby tu wymienić chociażby referaty prof. Bogdana Burdzieja poruszającego problem poszukiwania miejsca dla utopii przez społeczeństwo utopijne – bez granic terytorialnych, na przykładzie myśli syjonistycznej, dr Elżbiety Przybył, opisującej wyobrażenia dotyczące krain idealnych i ich związków z religią, mgr. Konrada Nicińskiego przedstawiającego próbę stworzenia miasta idealnego w XX wieku na przykładzie miasta-ogrodu Hellerau i prof. Wasilija Szczukina, ukazującego moskiewskie metro jako substytut nieba w podziemiach, królestwie ciemności - marmurowe komnaty dla robotnika i kołchoźnicy. Szczególnym podwariantem tego wątku był projekt postaci i przestrzeni egzotycznej, w pełni realizujący postulat Wolności, Równości i Braterstwa i będący alternatywą dla zmęczonej Europy, przedstawiony przez dra Romana Chymkowskiego na postawie recit de voyage, a przez mgr Ewelinę Lesisz na przykładzie funkcjonowania na przełomie wieków mitu Huculszczyzny.

(JPEG)

Drugą odmianą wątku poruszonego przez prof. Ewę Paczoską było skupienie się przez część referentów na zagadnieniach wewnątrzliterackich, głównie na zatarciu się linii podziału między utopią a przedstawieniem rzeczywistości. Modelowym przykładem służył tu referat mgr Joanny Jeziorskiej-Haładyj dotyczący zatarcia się granicy między powieścią współczesną a dystopią w najnowszej prozie brytyjskiej. Podobny wątek pojawił się także w referatach prof. Leszka Szarugi (przejęcie przez poezją awangardową idei inżynierii dusz ludzkich na przykładzie poezji Juliana Przybosia) oraz mgr Tamary Brzostowskiej i mgra Marcina Adamiaka, obydwojga zajmujących się przejęciem podobnych zadań przez krytykę i teorię literatury (odpowiednio w rosyjskiej krytyce formalistycznej i w krytyce etycznej).

Część referentów skupiła się na bardziej tradycyjnych kategoriach. Wyróżniły się tutaj dwa referaty dotyczące funkcjonowania utopijnego projektu jako toposu kulturowego: dr Izabeli Trzcińskiej o micie różokrzyżowców i dr Marty Zimniak – Hałajko o anarchistycznej utopii w działaniu. Kilka referatów wymknęło się zaś wszelkim kategoriom. Dotyczy to zwłaszcza referatu prof. Joanny Płonki-Syroki, w pasjonujący sposób przedstawiającej całkowicie egzotyczne dla większości słuchaczy zagadnienie utopii w niemieckiej medycynie XVIII wieku. Osobnym zjawiskiem par excellence utopijnym był udział w konferencji mgr Ariko Kato z Uniwersytetu Tokijskiego, zajmującej się wielokulturowym awangardowym środowiskiem Lwowa lat 30.




| Strona główna | Kadra | Dydaktyka | Egzaminy | Konferencje | Wydarzenia |

© Copyright Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nasz adres:
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-937 Warszawa
tel. +48 (prefix) 22 - 55 21 001