Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nawigator
Instytut Literatury Polskiej
I L P
Wydział Polonistyki
Uniwersytet Warszawski
Strona Uniwersytetu Warszawskiego

Podróż i literatura 1864 - 1914

W dniach 28 - 30 marca 2007 roku odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa zatytułowana "Podróż i literatura. 1864 - 1918", zorganizowana przez Zakład Pozytywizmu i Młodej Polski. Celem jej było rozpoznanie właściwego dla 2. poł. XIX wieku i początku XX ujęcia i doświadczenia podróży oraz refleksja tycząca relacji zachodzących pomiędzy przeżyciem podróży a twórczością literacką. Dała ona sposobność do skonfrontowania różnorodnych punktów widzenia oraz wymiany doświadczeń badaczy z różnych ośrodków naukowych, zajmujących się zarówno historią literatury, jak i historią czy kulturoznawstwem. Obrady poświęcone były dziewiętnastowiecznym podróżom zarówno tym realnym jak i fikcyjnym, nie pomijając jakże ważnych peregrynacji mistycznych i mentalnych. Obejmując zainteresowaniem zarówno stosunkowo najlepiej rozpoznane doświadczenia romantyków jak i te z początku XX wieku, w dyskusjach pojawiały się pytania i rozpoznania tyczące opisu kategorii dziewiętnastowieczności i zachodzących w niej przemian.

Obserwując różnorodne cele podróży, historycy literatury wskazywali na niesione przez tekst podróżniczy znaczenia. Poruszona więc została problematyka dokonanej przez pokolenie pozytywistów relektury przestrzeni Egiptu, w którą romantyczne relacje wpisały własne mity i znaczenia literackie. Kategorię podróży weryfikacyjnej poruszył więc referat dr Ewy Grzędy z Uniwersytetu Wrocławskiego (Egipt jako przestrzeń podróży literackiej w twórczości Juliusza Słowackiego i Stanisława Bełzy. Rzeczywistość, historia, mit), wskazującej na postać mechanizm zapisywania własnych doświadczeń niejako na kanwie istniejących zapisów i w relacji do nich. Podobnym typem podróży z tekstem w ręku okazały się podróże do Italii, o których mówiły m.in. prof. Ewa Owczarz (UMK) oraz mgr Dorota Rzepecka (UW). Tekst włoski, szczególnie ten poświęcony Wenecji dyskutowany był jako punkt odniesienia dla wędrowców XIX wieku. Referenci omawiający doświadczenia polskich podróżników na kontynencie afrykańskim wiele uwagi poświęcili ambiwalentnemu stosunkowi Polaka (kolonizowanego) do zagadnienia kolonizacji Afryki. Ciekawy wizerunek Henryka Sienkiewicza dążącego do dyskursywnej realizacji marzenia o białym kolonizatorze przedstawił, na podstawie lektury Listów z Afryki, dr hab. Dariusz Trześniowski (UMCS). Natomiast prof. Grażyna Borkowska (IBL PAN) zestawiła dyskurs postkolonialny z dziennikiem podróży afrykańskiej Kazimierza Nowaka i programem kolonialnym II Rzeczypospolitej. O porażce projektu podboju Czarnego Lądu w życiu żony sławnego podróżnika Szolca-Rogozińskiego, warszawskiej literatki Hajoty, opowiedziała dr hab. Maria J. Olszewska (UW).

Formy opisu dziewiętnastowiecznych podróży po Huculszczyźnie przedstawiła mgr Ewelina Lesisz (UW), wpisując swój komunikat w refleksję wokół relacji etnograficznych oraz poszukiwania pierwotności.

Drugiego dnia obrad uczestnicy konferencji mieli okazję prześledzić dwojakie aspekty podróży Tadeusza Micińskiego: nieznane podróże w roli reportera sportowego (komunikat mgra Konrada Nicińskiego z UW), oraz te po światach onirycznych, inspirowane myślą Fridricha Nietzschego (referat dra hab. Marka Pąkcińskiego z IBL PAN). Z kolei problem wpływu podróży i związanych z nią kwestii klimatu oraz doboru kulinariów na charakter filozofii Nietzschego, zwłaszcza na jego perspektywiczną teorię poznania, zasygnalizował dr Łukasz Książyk (UW).

Szczególną analizą podróży, która nie zaistniała, zaskoczył słuchaczy podczas trzeciego dnia obrad dr Bartłomiej Szleszyński z IBL PAN, odpowiadając na pytanie, dlaczego Wokulski nie pojechał do Londynu. Podsumowaniem powyższego wątku stało się wystąpienie prof. Ewy Paczoskiej (UW), stanowiące swoistą typologię negacji wartości poznawczej podróży w modernizmie.

Istotnym wnioskiem tej konferencji była zmiana paradygmatu podróży oraz poetyki narracji podróżniczej, która dokonała się jako efekt zmiany percepcji i statusu wędrowca. Przywoływane przez uczestników obrad relacje dziennikowe, pamiętnikarskie czy epistolarne ukazywały częstokroć nowy zapis świadomości podmiotu podróżującego czy wędrowca. Jedną z najoczywistszych tego przyczyn była zmiana środków lokomocji i nastanie epoki kolei żelaznej, narzucającej określoną trasę podróży oraz jej rytm. Doświadczenia te zebrał i podsumował sobotni referat prof. Ewy Ihnatowicz (UW), zestawiający kategorię kolejowości z podróżą romantyczną i "neoromantyczną".

Istotną częścią obrad była dyskusja wokół skodyfikowanej kultury podróży, odnośnej literatury oraz dziewiętnastowiecznych przewodników. Ogólną charakterystykę przewodników turystycznych po ziemiach polskich przedstawił dr Dariusz Opaliński (URz), odczytując ich teksty jako odbicie dziewiętnastowiecznej rzeczywistości. Wypowiedź rzeszowskiego historyka została uzupełniona interesującym komentarzem prof. Stanisława Burkota (AP Kraków), który opowiedział o pojawieniu się w latach 40. XIX wieku przewodnika po Syberii. Referat dr Anny Zdanowicz (BN) przypomniał uczestnikom konferencji o dziewiętnastowiecznej "literaturze wagonowej", która ukazywała się w takich seriach jak Biblioteka dla Podróżnych, Biblioteka Najnowszej Podróży, czy wydawanej przez Wiślickiego "Bibliotece Kolei Żelaznych". Pewnym podsumowaniem tej dyskusji okazało się wystąpienie prof. Tadeusza Budrewicza (AP Kraków), wskazujące w jakim stopniu narracja z podróży zdeterminowana jest przez ściśle określony społecznie styl zachowań oraz zbiór postaw Polaka - podróżnego.

Konferencja, poza dyskusją wokół kategorii podróży, obfitowała w nowatorskie odczytania XIX wieku. Nowe światło na postać Marii Konopnickiej rzuciło wystąpienie mgr Leny Magnone (UW) poświęcone Literackim śladom wspólnych wędrówek Marii Konopnickiej i Marii Dulębianki. Dr hab. Jakub A. Malik (KUL) przedstawił inną niż dotychczas interpretację motywów podróżniczych w Kronikach Prusa oraz opowiadaniu Ze wspomnień cyklisty, opierając się w swym referacie Rower to filozof. Bolesława Prusa filozofia podróży. Instrukcje praktyczne na analizie kategorii poznania. Prof. dr hab. Barbara Bobrowska (UKSW) czytając opowiadanie Felicjana Faleńskiego Okręt z głupcami przez kontekst ikonograficzny "stultitiera navis" zasugerowała jego interpretację jako metafory epoki.




| Strona główna | Kadra | Dydaktyka | Egzaminy | Konferencje | Wydarzenia |

© Copyright Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku

Nasz adres:
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-937 Warszawa
tel. +48 (prefix) 22 - 55 21 001